Homes, Secrets & Treasures

Change Font Size

Cpanel

Veriler nasıl toplanır, düzenlenir ve yayınlanır?

Bu eğitsel materyal verilerin nasıl toplandığının, düzenlendiğinin ve yayınladığının bir özetini içermektedir.
Bu sürede farklı veri çeşitlerini, veri örneklerini ve yayınlama yöntemlerini öğreneceksiniz.
Bu çalışma veri toplayan, onları düzenleyen ve paylaşan herkes için yapılmıştır.

Veri, Bilgi ve Tecrübe

Veri, soyut terimlerin en alt basamağında yer alırken, bilgi bir sonraki aşamada yer almakta ve son olarak tecrübe de bu üç kavramın içinde en üst seviyede bulunmaktadır.
Her ne kadar veri tek başına bir anlam ifade etmese de bilgiye dönüşmesi için yorumlanması ve bir anlam kazanması gerekmektedir. Örneğin, Everest Dağı'nın tepesi genellikle "veri" olarak düşünülse de, Everest Dağı'nın jeolojik özelliklerini anlatan bir kitapta bu "bilgi" olarak kabul edilir ve yine Everest Dağı'na tırmanmanın en iyi yollarını pratik bir şekilde anlatan bir raporda ise bu, "tecrübe" olarak kabul görmektedir.
Verilere dayalı bilgi ve tecrübe edinmek için şunları bilmek gerekir:

  • verilerin farklı bulguları hakkında
  • çeşitli düzenleme aşamaları
  • veri toplama ve zenginleştirme yolları
  • zenginleştirilmiş veriyi yayınlama yolları

Veri

Bilgisayar biliminde, veri bilgisayar kullanımına uygun yapıdaki bilgidir. Veri resimler, ses ve görüntü gibi kullanıcının okumasına uygun yazı ve ikili veri şekilde bölümlere ayrılabilir.

Metin

Yazılı bir metin, bir yazı sistemi aracılığıyla yapılan, konuşma dilinin bir temsilidir. Bu yazı sistemi bir kalem, bir kağıt parçası ve tanımlı karakterler (alfabe) olabilir. Bilgisayarda da bu sistem benzer olarak kullanılmaktadır. Klavye, karakter kümesi içinden bir karakter seçmeyi sağlayan bir kalem görevi görür. Var olan dillerin tüm yazı karakterleri Unicode Değişim Formatı'da (Unicode Transformation Formats - UTF) tanımlıdır.
Unicode,

  • hangi platformda,
  • hangi programda,
  • hangi dilde olursa olsun, her karakter için özel bir numara sağlamaktadır.

Bugün ( Nisan 2012) UFT-8 (Unicode Transformation Formats) internette yaygın olarak kullanılmakta ve her e-mail ve tarayıcı kullanıcıları bu sayede 65.536 karakter görüntüleyebilmektedir. UTF-16'da ise Windows, Apple OSX ve Linux gibi işletim sistemlerinde kullanılan 900.000'den fazla karakter mevcuttur.

OKUNABİLİR DÜZ METİN

Düz metin, sıradan bir yazı materyali dosyasındaki içeriğin fazla uğraş gerektirmeden okunabilmesinde kullanılır. Facebook gibi bir websitesinde, düz metinler yazı alanlarında kullanılır (Şekil 1).

Plain Text

Şekil 1: Düz metinin bir websitesinin yazı alanındaki görünümü

BİÇİMLENDİRİLMİŞ METİN

Düz metin yalnızca karakterlerden oluştuğu için beyaz alanlar olarak adlandırılmaktadır. Kullanıcılara metinleri düzenlemeleri için olanak sağlanmalıdır. Yazı biçimi kalın, eğik, üstüçizgili, altçizgili, üstsimge, altsimge, farklı başlık boyutları ve daha birçok seçenek.
Metni biçimlendirmek için, genellikle özel bir biçim eklemek istediğiniz kısmı işaretlersiniz ve ardından bir butona ya da klavyeyi kullanarak özel klavye kombinasyonuna basmanız gerekir (ör. kalın yazı için ctrl-b). Metni özel karakterlerle biçimlendirmek için kelime işlemcinizin olması gerekmektedir.

'İkili' Kelime İşlemcisi

Microsoft Word, iyi bilinen bir kelime işlemcisidir. Microsoft 1985 yılında metni biçimlendirmeye ve düzenlemeye olanak sağlayan bir uygulama geliştirmiştir ve şimdi bu uygulama Microsoft Office paketinin bir parçasıdır (Şekil 2).

Avantajı her zaman için kullanım kolaylığı olmuştur.
Dezavantajı ise, bu uygulamayı kullanmaya hakkınız olması için bir lisans satın almanız, bunu bilgisayarınıza indirmeniz gerekir. Ayrıca Microsoft Word uygulaması bilgisayarınızda kurulu olmadığı sürece .doc formatındaki belgeleri görüntüleyemezsiniz. Microsoft Word'un sonraki versiyonlarında makine tarafından okunabilir olan XML formatı tanıtılmış ancak kullanımı yaygınlaşmamıştır. Hala .doc dosyaları yaygın olarak kullanılmaktadır.

MS Word 2007

Şekil 2: Microsoft Word

Microsoft Word bilgisayarda belge oluşturmak ve düzenlemek için kullanılır.

'Okunabilir' Kelime İşlemcisi

Microsoft Word'e ek olarak  OpenOffice.org ve LibreOffice programları da sayılabilir. İkisi de Ücretsiz ve Açık Kaynaklı Yazılım (Free and Open Source Software - FOSS) programıdır, yani bu programlar için herhangi bir ücret ödemeniz gerekmez ve (gerekirse ve bu konuda bilgiliyseniz) programın yazılımda da değişiklik yapabilirsiniz.
OpenOffice.org (ör. odt) dosyaları sıkıştırılmış metin dosyalarıdır.
Not: OpenOffice.org kullanmadan okunabilir içerik görmek için example.odt olan dosya adını example.zip olarak değiştirmeniz gerekir. Ardından (genellikle mouse'a sağ tıklayarak) dosyayı çıkarmanız gerekir ve daha sonra içinde birçok dosya bulunan bir klasör göreceksiniz (Şekil 3).

OpenOffice.org

Şekil 3: example.odt dosyasının içeriği

OpenOffice.org ve LibreOffice bilgisayarda belge oluşturmak ve düzenlemek için kullanılır.

Metni HTML kullanarak Biçimlendirme

Köprü Biçimlendirme Dili, HTML(Hypertext Markup Language), internetteki metinleri biçimlendirmek için kullanılır. 
Eğer metninizin bir kısmına kalın, eğik, üstüçizgili, altçizgili, üstsimge, altsimge eklemek istiyorsanız bu işlemi HTML etiketlerini kullanarak yapmanız gerekir. Biçimlendirmek istediğiniz metnin önünde ve arkasında her zaman bir "etiket" vardır. Web tarayıcısı bunu güzel bir şekilde görüntüler (sunar):

  • HTML: <strong>bold</strong> = tarayıcı görüntüsü: bold
  • HTML: <em>bold</em> = tarayıcı görüntüsü: italic

Bu şekilde çalışmak rahat olmadığı için de, bu soruna çözüm olarak Ne Yaparsan Onu Görürsün (What You See Is What You Get -WYSIWG-) düzenleyicileri kullanılır. Bu düzenleyiciler genellikle TinyMCE gibi FOSS yazılımıdır (Şekil 4).

TinyMCE

Şekil 4: Ne Yaparsan Onu Görürsün (What You See Is What You Get -WYSIWG-) düzenleyicisinin websitesi görünümü

Bu düzenleyicilerde bazen Source (Kaynak) ya da HTML butonlarından birine tıklayarak içeriğin altında bulunan HTML kodunu görüntülemek mümkündür (Şekil 5).

TinyMCE Source Code

Şekil 5: WYSIWYG düzenleyicisinin Source (Kaynak) modundaki HTML görüntüsü

Kelime işlemcilerinde WYSIWYG modu ve HTML modu arasında geçiş yapılamaz ve birçok kullanıcı kafası karıştığı gerekçesiyle bu imkanı kullanmak istememektedir.

Kelime işlemcileriyle karşılaştırıldığında HTML ve WYSIWYG düzenleyicileri biçimlendirmeyi ele alış bakımından neredeyse aynıdır. Temel fark içeriği bilgisayarınıza dosya olarak kaydedememenizdir. İçerik, websitesinin yer aldığı servis sağlayıcısının veri tabanına kaydedilmektedir.
Düzenleyicilerin sağladığı avantaj, bilgisayarınıza herhangi bir şey indirmek ya da bir şey satın almak zorunda olmamanız ve websitesine telefonunuzdan giriş yapsanız dahi okunabilir olmasıdır.
WYSIWYG düzenleyicileri, websitelerinde belirli bir alan içinde içerik oluşturmak için kullanılır.

Karma Kelime İşlemcisi

Google Docs gibi servisler size her iki dünyanın avantajlarını birleştirmenizi sağlar. Servis internet/tarayıcı tabanlıdır. Belgeleri oluşturma ve düzenlemenize yardımcı olan bir WYSIWYG düzenleyicisi kullanarak diğer kullanıcılarla gerçek zamanlı işbirliği içerisinde yazarsınız. Belgeleri Google's sunucu bulutunda saklayabilir ya da çeşitli ikili ve okunabilir formatlarda kaydedebilirsiniz (ya da indirebilirsiniz).
Web tabanlı kelime işlemcileri belgeleri oluşturmak ve saklamak için ikili kelime işlemcileri gibi kullanılabilirler.

Resim

Resim, bir kağıt parçası üzerine çizdiğiniz; bir kamera, ekran görüntüsü ya da cep telefonunuzla aldığınız bi görüntüdür.  Resim bir kağıdın üzerindeyse, taratılması mümkündür. Bilgisayarda, resim genellikle bir dosyada tutulan büyük bir bit ve byte yığınından oluşmaktadır. Bilgiler ikili sistemle kaydedildiği için resim görüntüleyici ya da web tarayıcısı gibi özel bir uygulama kullanılmadan görüntülenmesi olanaksızdır.
Çoğu resim pixel adı verilen noktalar öbeğinden oluşmaktadır.
Bir pixel, ekrandaki ilgili renklerle birlikte bulunan küçük bir noktadır. Ekrana yaklaşırsanız buna benzer bir görüntüyle karşılaşırsınız:

oooooooo
oooooooo
oooooooo
oooooooo
oooooooo
oooooooo
oooooooo
oooooooo

Bir resim ne kadar çok pixel içeriyorsa, çözünürlüğü o kadar iyidir. Bu da daha iyi ve keskin bir görüntü elde edebileceğiniz anlamına gelmektedir. Ne kadar çok renk kullanırsanız, resim o kadar iyi görünür.
Fakat nasıl görüntülecek ve kaydedeceksiniz?
Resimlerin verileri okunabilir bir yapıya sahip değildir.
Metinlerde kullanılan kelime işlemcileri gibi, resimleri oluşturmak ve düzenlemek için kullanılan resim işleyicileri de mevcuttur. Adobe Photoshop ya da FOSS versiyonu olan Gimp bunlara örnek verilebilir. Resimler genellikle dosyaalarda tutulur.
Birçok işletim sisteminde, resim dosyası görüntüleyicileri dosya gezginiyle birlikte sunulur. Bazen bu görüntüleyiciler aynı zamanda dosya büyüklüğünü değiştime, kontrastını ve fotoğraflardaki kırmızı gözleri azaltma özellikleriyle resimleri düzenlemeye olanak sağlar.
İnternette yaygın olarak .jpg.png ve .gif formatları kullanılmaktadır. Bir de yakından bakalım:

RESİM ÇÖZÜNÜRLÜĞÜ NE DEMEK?

Çözünürlük bir resimdeki pixel sayısını belirtir. Örneğin, 2048 pixel genişlik ve 1536 pixel yüksekliğe sahip bir resimde (2048 x 1536) 3,145,728 pixel (ya da 3.1 Megapixel) bulunmaktadır. 2048 x 1536 ya da 3.1 Megapixel'lik bir resim diyebilirsiniz.

Resmin çözünürlüğü ile bilgisayar ekranının çözünürlüğü arasındaki ilişki nedir?

Bilgisayarınızın ekranı farklı çözünürlükleri görüntüleme özelliğine sahiptir. Genellikle, işletim sisteminizdeki çözünürlüklerinizi yapılandırabilirsiniz.
Ekranınız ne kadar büyük olursa, çözünürlük çeşitliliği de o kadar çok olacaktır.
Ekranınız 1024 x 768 çözünürlüğe ayarlanmışsa ve açtığınız resmin çözünürlüğü de 640 x 480 ise, resmin yalnızca bir kısmı ekranınızda görüntülenecektir. Çözünürlüğü 2048 x 1536 (3.1 megapixel) olan bir resim açtığınızda ise karşınıza resmin farklı kısımlarını görebilmeniz için oluşan bir kaydırma çubuğu çıkacaktır. Sadece sığmayacaktır.

RESİM KALİTESİ NE ANLAMA GELİYOR?

Resim boyutuna ek olarak, resmin kalitesi de aynı şekilde değiştirilebilir. Sıkıştırma işlemi yaparak resmin fiziksel boyutunun aynı kalmasını ve depolamak için kullanılan disk alanının azalmasını sağlayabilirsiniz ama bunu yaparken de resmin kalitesinden de ödün vermiş olursunuz.

BİRLEŞİK FOTOĞRAF UZMANLARI GRUBU (JOINT PHOTOGRAPHİC EXPERTS GROUP -JPEG-)

jpg formatı Birleşik Fotoğraf Uzmanları Grubu (JPEG) tarafından icat edilmiştir. Dijital kamerayla bir fotoğraf çektiğinizde, genellikle sıkıştırılmış .jpg formatında saklanmaktadır (Şekil 6).

366/106

Şekil 6: Sıradan bir .jpg fotoğrafı

.jpg formatı websitelerinde resim yayınlamak için kullanılmaktadır

GRAFİK DEĞİŞİM BİÇİMİ (GRAPHICS INTERCHANGE FORMAT-GIF)

Grafik Değişim Biçimi (GIF) 1987 yılında CompuServe tarafından tanıtılmış bir formattır ve yayınlandığından beri taşınabilirliği ve geniş destek alanı sayesinde World Wide Web'de (www) kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır. 1994'teki lisans anlaşması konusunda patent sahibi, Unisys, ve CompuServe arasındaki anlaşmazlık nedeniyle Taşınabilir Ağ Grafikleri'nin (Portable Network Graphics -PNG-) geliştirilmesi uzatılmış; o zamandan beri de ilgili tüm patentlerin süresi dolmuştur.

  • GIF, sınırlı sayıda renkleriyle keskin kenarlı çizgi sanatı (logo gibi) için uygun bir formattır.
  • GIFler küçük animasyonlar ve düşük çözünürlüklü film klipleri için kullanılabilir.
  • 256 renge sahip resim paletinin sınırlılığı nedeniyle, GIF formatı genellikle dijital fotoğraflamada kullanılmaz.

TAŞINABİLİR AĞ GRAFİKLERİ (PORTABLE NETWORK GRAPHICS -PNG)

Taşınabilir Ağ Grafikleri (PNG) kayıpsız veri sıkıştırma işlemini yapan bir resim formatıdır. PNG, GIF formatını yenilemek ve geliştirmek üzere herhangi bir patent lisansına ihtiyaç duymayan bir resim-dosya formatı olarak yapılmıştır. PNG'nin baş harfleri aynı zamanda "PNG's Not GIF" (PNG GIF Değildir) olarak da yorumlanabilir.
PNG profesyonel kalitedeki baskı resimler için değil, resimlerin İnternetteki aktarımı için tasarlanmıştır.

GIF (Grafik Değişim Biçimi) ile Karşılaştırma

Küçük resimlerde, GIF ile PNG'ye oranla daha fazla sıkıştırma yapabilirsiniz (aşağıdaki dosya boyutu bölümüne bakınız).
Birçok resimde, yukarıdaki durumlar hariç, GIF PNG'den daha büyük olacaktır.
PNG GIF'e oranla şeffaflık şeçeneklerini çok daha geniş bir yelpazede sunar (Şekil 6)
GIF 256 kelimeyle sınırlıyken, PNG'nin daha fazla renk duyarlılığı, pürüzsüz solukluk vb. sağlayan çok daha geniş bir renk derinlik yelpazesi vardır (milyonlarca renk).
GIF hareketli görüntüleri esas olarak destekler. PNG animasyonları yalnızca resmi olmayan uzantılarla desteklemektedir.

JPEG ile Karşılaştırma

  • JPEG formatı fotografik (ve fotoğraf gibi) resimlerde PNG'ye oranla daha küçük dosyalar oluşturabilir. Çünkü JPEG genellikle yumuşak, düşük kontrast geçişleri ve gürültü veya benzer düzensiz yapılar tarafından yönlendirilen ve fotografik resim verileri için özel olarak tasarlanmış kayıplı kodlama yöntemi kullanmaktadır. Bazı resimlerde, yüksek kalitede JPEG formatı yerine PNG kullanılması kalitedeki önemsiz bir kazançla birlikte, dosya boyutunda büyük bir artışa sebep olur. Buna karşın, metin, çizim ya da grafik içeren resimler saklanırken - keskin geçişli ve tek renkli geniş alanlar içeren resimler- PNG, JPEG'in yüksek kontrastlı alanların etrafında oluşturduğu farkedilir görsel eserler olmadan JPEG'e oranla resmi daha çok sıkıştırabilir. Keskin geçişler ve fotografik kısımlar içeren bir resimle çalışıldığında, bu iki etki arasında bir seçim yapılmalıdır. JPEG şeffaflık özelliğini desteklemez.
  • PNG'nin özelliklerinde, dijital kamera gibi kaynaklarda gömülü bulunan Exif resim verisine dair herhangi bir standart bulunmamaktadır.

png

Şekil 7: şeffaf .png dosyası

Ses

Ses kaydı ve çoğaltılması konuşma sesi, şarkı söyleme, enstrümental müzik ya da ses efektleri gibi ses dalgalarının elektriksel ve mekanik olarak yazılması ve dinlenmesidir.
Dijital kayıt, sesin belirli genliklerdeki ses sinyallerinin eşit zaman aralıklarında ve belirli bir yüksek oranda duyulabilecek tüm sesleri iletecek şekilde ikili sayı dizisi halinde kaydedilmesiyle elde edilir. Dijital bir ses sinyalinin hoparlör ya da kulaklığa gönderilmeden önceki uygulanması sırasında tekrar analog forma çevrilmesi gerekir.
MP3 (MPEG-1 ya da MPEG-2 Audio Layer III) kayıplı veri sıkıştırma biçimini kullanan patentli bir dijital ses kodlama formatıdır. Bu, dijital müzik çalarlardaki müzik transferi ve oynatımı sağlayan ses sıkıştırma için kullanılan özelliklerinin yanı sıra, tüketici tarafından ses depolamak için de yaygın bir biçimde kullanılan bir ses formatıdır.  
Veri dosyalarda .mp3 uzantısıyla saklanmaktadır.

Bu dosyalar Audacity gibi dijital ses düzenleyicileri aracılığıyla düzenlenebilir.

Video

Video yukarda geçen tüm bilgilerin bir karışımıdır. Hareketli sahnelerin resimlerini elektriksel olarak yakalayan, kaydeden, işleyen, saklayan ve ileten teknolojidir.
Birçok farklı dijital kodlama formatları bulunmaktadır. En yaygın kullanılanları MPEG-4 Part 14 ya da MP4 formatlarıdır. Genellikle dijital video ve dijital ses akışlarını saklamak için kullanılmalarına rağmen, aynı zamanda altyazı ve hareketsiz resimler gibi diğer verilerin saklanmasında da kullanılabilir. Internet üzerindeki sürekliliği sağlar. MPEG-4 Part 14 dosyalarının resmi olan tek dosya adı uzantısı .mp4'tür.

Düzenleme Süreci ve Veritabanları

Bilgileri düzenlemek için farklı türdeki veriler arasındaki ilişkilerin anlaşılması gereklidir. Ev hakkındaki bilgi aşağıdakilerden biri olabilir:

  • Yazılı tarih,
  • Resimler,
  • Zemin planı,
  • Ev sahibiyle yapılmış bir görüşme,
  • Ev ile ilgili bir video.

Nesneler

Genellikle bir nesneyi kıyaslamak başlangıç için iyi bir yoldur. “Gerçek” bir kız ya da erkek bir nesnedir. Boyut, isim, saç rengi gibi belli özellikleri vardır. “Kız” ya da “erkek” olan bir nesnenin soyut olarak tanımlanması mümkündür. Bu soyut tanım, sınıf, içerik türü ya da yapı olarak adlandırılabilir (Şekil 8).

Objects

Şekil 8: Soyut ve gerçek nesneler

Buradaki önemli kısım ise, her erkek ya da kız soyut olarak tanımlanabilir ve “gerçek” erkek ya da kız tüm soyut özelliklerin değerlerine sahiptir. Bu durum bir ev ya da araba hatta bir makale için bile geçerlidir.
 

İlişkiler

Tüm bu nesnelerin birbirleriyle ilişkisi vardır.

  • Bir "erkek" bir "evde" yaşar,
  • Ev, bir şehirde inşaa edilir,
  • Diğer evler de şehirde yer alır,
  • Bu şehir de bir bölge/ülke içindeki bir nesnedir.

Veritabanları ve veri modelleri

Her veri türü bir nesneyi temsil edebilir. Bir veriyi teknik olarak depolamak için genellikle veri tabanı kullanılır. Bir veritabanı, yapılar, veri ve veriyi ekleme, düzenleme, seçme ve silme seçeneklerinden oluşur.

Yapılar birbirlerine bağlıdır.

En yaygın ilişkisel veritabanı sistemleri tabloları kullanır. Tablo, bir nesne yapısı türüdür. Her özellik bir alan tarafından temsil edilir. HId bir evin kimlik numarasını belirten alandır (HouseId) (Tablo 1).

Alan Tür Uzunluk
HId Sayısal 10
Başlık Metin 128
Şehir Metin 128
Metrekare Sayısal 6

Tablo 1: Bir ev tablosunun yapısı.

Tablodaki her satır “gerçek” bir evi temsil eder (Tablo 2).

HId Başlık Şehir Metrekare
1 Village house Fitou 200
2 Passive house Freiburg 120
3 Modern style house Istanbul 400

Tablo 2: Ev tablosunda satır olarak ev nesneleri.

Normalizasyon (Ayrıştırma)

Veritabanı normalizasyonu ilişkisel veritabanındaki fazlalığı ve bağımlılığı azaltmak için, tablolarda ve alanlarda yapılan düzenleme sürecidir. Normalizasyon genellikle büyük tabloları küçük parçalar haline getirmek (fazlalığı azaltma) ve birbirleri arasındaki ilişkileri tanımlamaktır. Buradaki amaç veriyi izole etmektir ve böylece bir alanda yapılan eklemeler, silmeler ve düzenlemeler bir tablo içerisinde yapılır ve tanımlı ilişkiler üzerinden tüm veritabanına yayılır.

Bir tablo ile yaptığımız son örnek basit bir temsil niteliğindeydi.

Şimdi “Şehir olşturma” tablo yapısına normalizasyon yapalım. Böylece elimizde 2 tablo olur: bir ev tablosu ve şehir tablosu. Şehir tablosunda şehir özelliklerini içeren tüm alanlar bulunabilir. Ülke, nüfus gibi. 

Ev tablosu varolan şehre bağlı alanlar içerir. Bu durumda şehir alanında daha fazla şehir ismi yer almaz. Bu alan Cid içerir (City Id).

Örnekler tablo 3-6 da yer alır.

 

Alan Tür Uzunluk
CId Sayısal 10
İsim Metin 128
Ülke Metin 128
Nüfus Sayısal 10

Tablo 3: Şehir tablosunun yapısı.

Alan Tür Uzunluk
HId Sayısal 10
Başlık Metin 128
CId Sayısal 10
Metrekare Sayısal 6

Tablo 4: Ev tablosunun yapısı.

Şehir tablosundaki her bir alan “gerçek” şehri temsil eder.

CId İsim Ülke Nüfus
1 Fitou Fransa 1000
2 Freiburg Almanya 50000
3 Istanbul Türkiye 15000000

Tablo 5: Şehir tablosunda satır olarak şehir nesneleri.

Tablodaki her bir satır “gerçek” bir evi temsil eder (Tablo 6).

HId Başlık CId Metrekare
1 Village house 1 200
2 Passive house 2 120
3 Modern style house 1 400

Tablo 6: Ev tablosunda satır olarak ev nesneleri.

Kullanıcı arayüzü

Veritabanının kendisinin bir kullanıcı arayüzü yoktur. Sadece veri kaydetmek için bir yerdir. Veri eklemek için kullanılabilecek arayüz web tabanlı formdur, phpMyAdmin gibi.

Verİ almak

Bir veriyi almak için ne istediğinizi tarif etmeniz gereklidir. Örneği şu olabilir: “İstanbul’da yer alan tüm evlerin verisini listele.”

Kullanıcı arayüzü olmadığı için veritabanına ne istediğinizi tarif etmek biraz zor olabilir. Yaygın kullanılan yapı ise SQL (Structured Query Language) dir.

“İstanbul’da yer alan tüm evlerin verisini listele.” SQL’de şu şekilde görünür:

SELECT title.house, square_meters.house, name.city,
FROM  house JOIN city
ON CId.house = CId.city
WHERE name.city = ‘Istanbul’;

Bu SQL ifadesini veritabanına gönderdiğimizde veritabanı bize istenen veriyi gönderecektir.

 

Veri Toplama Süreci

Veri toplarken önemli olan veriyi daha sonra nasıl kullanacağınıza, nasıl kullanılabilir hale getirip yayınlayacağınıza karar vermenizdir. Genellikle, internet içerisinde veriler veritabanında depo edilir. Dolayısıyla, veri yapısının, veri toplama metodunun ve hedef verinin veri toplama işlemine başlanmadan önce belirlenmesi gerekir.

Tanımlanmış tabloların yapısı form oluşturmak için birer şablondur. Bu formlar kağıt üzerinde ya da bir web sitede kullanılabilir.

Veri toplama

Veri yoplama süreci dikkat isteyen bir süreç olabilir.Toplanacak veri türüne bağlı olarak farklı veri toplama yolları vardır (Metin, Ses, Resim, Video). 

Kağıt form

Kağıt formlar kullanılarak sadece metin ve çizimler toplanabilir. Kağıt formlarla resimler, ses ve video toplamak mümkün değildir. Kağıt formlar kullanılarak toplanmış verinin veritabanına ayrı adımlarla yüklenmesi gerekir.

Web tabanlı form

Web tabanlı form kullanılarak toplanmış veri, formu yükledikten sonra veritabanına otomatik olarak yüklenir. Web tabanlı form tutarsız veri içeriğini önlemek için birkaç doğrulama metodu içerebilir. Mobil aygıt kullanarak da ses, video, yazılı ve sözlü metin toplamak mümkündür (Şekil 9).

 

Mobile

Şekil 9: Mobil aygıt kullanarak veri ve yazar metni toplama

Bulguları Sunma

Bulguları sunmak için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

İnteraktİf harİta

Map

Şekil 10: Interaktif Google Haritası

tablo

Table

Şekil 11: Tablo

KILAVUZ

Grid

Şekil 12: Kılavuz

DATA İSTATİSTİKLERİ

Statistics

Şekil 13: İstatistikler

 

Yayınlama Süreci

Veri yayınlama süreci geçmişten bugüne bilim insanları tarafından tartışılan bir konudur. Son 500 yıldır, kağıda basılmış kitaplar veri yayınlamanın tek yoluydu. Günümüzde okuma ve yayınlama konsepti, içeriğin kağıda basılmasından ibarettir. Ancak bu konsept hızlıca değişmektedir.  

Bilgisayar ve internetin gelişimiyle birlikte, bilim insanları ve araştırmacılar verilerin kullanımı ve paylaşımıyla ilgili yeni yöntemler araştırdılar. Yaklaşık 20 yıl önce www (world wide web - dünya çapında ağ) geliştirildi ve bugün bile internette var olan .css, .mp3, .mp4, .jpg, .png, .gif ve daha fazla uzantısı olan herşey HTML dosyalarından oluşmaktadır.

World Wide Web (WWW) - Dünya Çapında Ağ

Dünya çağında ağ 15 yıldır yaygın olarak kullanılmaktadır. Web tarayıcıları, web serverları, biçimleme dilleri ve internet erişiminden oluşmaktadır.

HİpermeTİN BİÇİmleme DİLİ (HTML)

HTML Tim Berners Lee tarafından 1990 yılında geliştirildi. Geliştirilme sebebi HTML türündeki farklı dosya ve metinleri birleştirmek ve dünya çapında ağ'daki diğer HTML dökümanlarıyla birleştirmekti. HTML elementleri bugün hala tüm web sitelerinin yapıtaşlarını oluşturmaktadır. HTML resim ve nesnelerin gömülmesine ve interaktif form yaratılmasında kullanılmasına izin verir. Metin için başlıklar, paragraflar, listeler, linkler gibi anlamsal yapılar belirterek yapılandırılmış belge yaratılması için olanak sağlar.

HTML genellikle .html ya da .htm uzantılarını kullanır.

HTML başlıkları için etiket örneği: <h1>Headline </h1>

BASAMAKLI STİL SAYFASI - CASCADING STYLE SHEETS  (CSS)

Web sunum yeteneklerini geliştirmek için CSS adlı bir dil geliştirildi ve 1996 yılında yayınlandı.

CSS dosyaları .css uzantısıyla kaydedilir.

Bir başlığa renk veren CSS kodu örneği: h1 { color:red;}

WEB SUNUCUSU

Bir web sunucusu bilgisayarda çalışan, .html ve diğer türlerde dosya depolayan ve gönderen bir servistir. En yaygın kullanılan sunucu Apache'dir.

 

WEB tarayıcısı

Web tarayıcısı aygıt üzerinde çalışan bir yazılımdır. Günümüzde birçok aygıt (bilgisayar) dünya çapında ağ'a 7/24 bağlıdır. Tarayıcınıza  http://google.com gibi bir url girdiğinizde, Google sunucularından bilgisayarınıza .html sayfası göndermesini talep edersiniz. Tarayıcınız dosyayı okur ve bilinen web sayfası haline dönüştürür. Mevcut olarak en çok kullanılan tarayıcılar: Internet Explorer, Chrome, Firefox ve Safari'dir. 

Web tarayıcılarının kullanım oranları (Şekil 14).

Wikimedia Browser Share

 

İçerik Yönetim Sistemleri (CMS)

Statik HTML sayfalarına depolama hakkında tarif edilen yayınlama sistemindeki iş akışı genellikle belge yayınlamayı ve paylaşımı mümkün kılar. O zamanlarda kağıt esaslı kitaplara kıyasla muazzam bir süreçti. Bu değişti ve hala değişmeye devam ediyor çünkü sayfalar interaktif değildir.

Bu nedenle, 90'ların ortasında PHP(Personal Home Page) gibi makro dilleri icat edildi. PHP ile veritabanı sorgularından ve farklı kaynakları olan dosyalardan oluşan HTML sayfalarını anında oluşturmak mümkündü. Veritabanı sunucusu o zamanlarda da vardı.

Birçok web sunucusu, veritabanı sunucusu ve PHP ücretsiz ve açık kaynaklı yazılımlardı ve hala öyleler. Ve içerik yönetim sistemleri bu esaslara dayalıdır.

Günümüzde en yaygın içerik yönetim sistemleri WordPress, Joomla! ve Drupaldir. İçerik yönetim sistemlerinin ana fikri, insanların web tarayıcı kullanarak kolayca içerik yayınlamasına ve bu içeriği yine web tarayıcı kullanarak düzenlemelerine imkan vermekti. 

Günümüzde yaygınlaşmış olan metin tabanlı içerik, ,çerik yönetim sistemleri yardımıyla oluşturuldu. Tüm gazete web siteleri içerik yönetim sistemlerini kullanarak içeriklerini oluşturur ve düzenlerler.
Ancak günümüzde dünyadaki web sitelerin %30'u içerik yönetim sistemlerini kullanır, %70'i ise "eski moda" ve 20 yıl önce geliştirilmiş olan statik HTML kodlarla yapılmaktadır.

 

Web Uygulamaları

"Yeni nesil"  içerik yönetim sistemleri Web uygulamaları olarak adlandırılır. Microsoft Word ya da OpenOffice.org kadar güçlü uygulamalardır.
Örnek olarak, web tabanlı Office sistemi olan Google Docs verilebilir.
Flickr gibi platformlar resim düzenleme tabanlı tarayıcılar sunarlar, YouTube video ekleme/düzenleme ve veri toplama, kaydetme ve depolama sınırlarını genişleten çok daha fazla servisi olan tarayıcı sunar. Veri halen veritabanı içinde depo edilir ancak depo etmenin farklı bir yolu çok daha yaygın hale gelmektedir.

Bulut!

Pazarlamada yaygın olarak kullanılmaya başlanan "Bulut" kelimesi "eski-iyi" hard disk ve bir çeşit veritabanı servisinin karışımıdır. Bulut bir servis yazılımı (SaaS), bir servis altyapısı (IssS) ve bir servis platformu (PaaS) sayılabilir. Bulut hakkında bilinmesi gereken en önemli şey: kullanımı harddiske kıyasla daha kolaydır ve donanımla uğraşmayı gerektirmez.
Eğer aygıtınız 7/24 internete bağlıysa, tüm verileriniz bulut üzerinden her zaman ve her yerden ulaşılabilir olacaktır.

 

App Sistemleri

Apple iPhone'ları ile yapılan paralel bir gelişme 2007 yılında tanıtıldı. Tarayıcı tabanlı olmayan küçük uygulamalar (Apps), Apple uygulama merkezi olan App Store'larda ulaşılabilir hale geldi. App'ler data toplamak ve yayınlamak için  kamera, mikrofon, GPS ve aygıtın tüm diğer özelliklerini kullanabiliyorlar. Depolama konsepti uygulama geliştiricilerin uygulama yazarak para kazanmasına izin verecek şekilde tasarlandı. 

eBooks - eKitaplar

App sistemlerinde, ebook'lar çok önemli bir rol oynuyor. HTML/CSS dosyalarından oluşuyorlar ve EPUB formatında sıkıştırılıyorlar. Bu kitapları App Store'da satabilmek mümkün ve kağıda basılmış kitap gibi görünüyorlar. İnternette ise HTML tabanlı bir web site gibi görünüyorlar.
2012 yılının en büyük sistemleri, Amazon Kindle ve Apple iBookstore'dır.

Kağıt Tabanlı Kitaplar

Geleneksel kitap anlayışının gelecekte de bir yeri olacak ama daha az bir şekilde. Kitaplar diğer kaynaklara bağlanamıyorlar ve interaktif değiller. Pahalılar ve ayrıca depolama ve teslim işlemleri karışık.

İçerik Yönetim Sistemlerinin Günümüzdeki Yeri

İçerik yönetim sistemleri tüm bu verileri birleştirmek için halen kullanılıyor. Dosya sistemlerinden ya da bulut sistemindeki veritabanından veri alabiliyorlar ve web tarayıcılarına ya da ugulamalara veri sağlıyorlar. 

Sonuç

Dünya çapında ağ'ın geliştirilmesinden beri, içerik yayınlama büyük bir oranda değişti. Önceki zamanlarda kitap basımı ve dağıtımı için bir yayın evi gerekirdi. Günümüzde ise kendi kendinize kağıt esaslı kitapları, interaktif web site ve mobil aygıt içeriğini yaratmanız, yazmanız ve yayınlamanız mümkün. Ve dolayısıyla veri yayınlamada dünya çağında ağ kullanılmasının önemi giderek artıyor.  

Dil

Member Login

Connect
Sign in using Facebook

Download

44 pages

PDF, other formats

Son yorumlar

Facebook

Photos

www.flickr.com
items in EU abouthouses More in EU abouthouses pool